شرکت های سهامی

شرکتهای سهامی:

شرکتهای سهامی از شرکتهایی هستند که در ایران مورد استقبال قرار گرفتند و می توان گفت به جزشرکتهای تعاونی که وضعیت خاصی دارند همه شرکتهای دیگر در ایران با سهامی اند یا با مسئولیت محدود.

در این هر دو شرکت مسئولیت شرکاء، محدود به سرمایه ای است که به شرکت می آورند. دارایی خارج از شرکت آنها مصون باقی می ماند از تعرض احتمالی شرکاء.

نه تنها در ایران، بلکه در خارج از ایران، فعالیتهای بسیاری در سطح جامعه بعهده دارند و شرکتهای مبتلا به هستند. بنابراین کاملاً شایسته است مقررات راجع به شرکتها مورد بررسی قرار گیرد.

مقررات قانون تجارت ۷۳ ماده راجع به شرکتهای سهامی بوده از ۲۱ تا ۹۳ جوابگو به نظر نرسید و منطبق با مقررات مدرن راجع به شرکتهای سهامی نبود، بنابراین در مقام آن برآمدند که به اصلاح آن بپردازند و کمیسیونی به این امر اختصاص داده شد که این کمیسیون مدت مدیدی زحمت کشید و پروژه ای را به تصویب رساند تحت عنوان لایحه قانونی اصلاح پاره ای از مواد قانون تجارت که همه آن راجع به شرکتهای سهامی است که در ۳۰۰ ماده در سال 347 صورت گرفت.

ماده ۱: تنها شرکتی که سرمایه آن به سهام تقسیم می شود شرکت سهامی است که تفاوت بسیار مهم با شرکت مسئولیت محدود درهمین زمینه است. سرمایه شرکت سهامی را می توان به سهام تبدیل کرد ولی با مسئولیت محدود نمی توان این کاررا کرد علت آن این است که انتقال راحتر انجام گیرد. انتقال سهم الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود براحتی ممکن نیست و دو اکثریت نسبی سرمایه و عددی را نیازدارد. برای سهولت در انتقال سهام، تقسیم سهام در این شرکت (سهامی) صورت می گیرد. برای تولید کار، سرمایه های کلان نیاز است و گردآوری آن توسط فرد و دولت ممکن نیست و این کار از طریق شرکتهای سهامی با جمع آوری سرمایه های اندک صورت می گیرد.

آن کسی که حاضر به سرمایه گذاری در کاری می شود باید این اطمینان را داشته باشد که اگر روزی نیاز به سرمایه اش داشت بتواند آن را بگیرد در این مورد هیچ چاره ای وجود ندارد جز پس انداز کردن که البته در ایران اینطور است. این پس از انداز اگر در شرکت سهامی باشد و اطمینان در این زمینه وجود داشته باشد، سرمایه گذاری در این زمینه به خوبی صورت خواهد گرفت و یک علت تقسیم سرمایه به سهام، همین علت است.

در این شرکتها صاحبان سهام داریم با سهامداران، نه شرکاء که مسئولیت آنها محدود به مبلغ اسمی هر سهام است. در شرکت لازم نیست تمام سرمایه شرکت پرداخت گردد تا شرکت تشکیل شود. اگر قسمتی ازسرمایه جمع گردد، شرکت سهامی تشکیل می شود. منتها سهامدارن تعهد می کنند آن مقداری را که پرداخت

نکرده اند به خواست شرکت  بپردازند. ۳۵% سرمایه شرکت برای تشکیل شرکت لازم است. 65% که پرداخت نشده است هر موقع شرکت خواست باید پرداخت گردد. اگر شرکت ۳۵% سرمایه داشته باشد و پس از مدتی با شکست روبرو شود، سهامدارانی که تعهد کرده اند، تردیدی نیست که باید به تعهدشان عمل کنند.

سوال: پرداخت مبلغ سرمایه اولیه در شرکت بر چه اساس باید باشد؟

جواب: بر اساس روز اولیه با روز پرداخت؟ مسئولیت سهامدارن در این زمینه محدود به ارزش اسمی سهام یعنی ارزش روز اول مهم است و ملاک دراین زمینه خواهد بود و ارزش آنچه که در بازار پیدا کرده ملاک نخواهد بود.

ماده ۲: به جز شرکت سهامی، بقیه شرکت ها برای امور تجاری است و معاملات تجاری همان ست که درماده 2 قانون تجارت آمده است(احصا شده است).

در این شرکت ها حتماًبایستی یکی از این موارد باشد اما در شرکت های سهامی لازم نیست که یکی از اعمال مذکوردر ماده ۲ قانون تجارت باشد که یک تفاوت عمده دراین زمینه با بقیه شرکتهاست.

ماده 3: در شرکت سهامی دو نوع تقسیم بندی است: ۱) عام، ۲) خاص.

این ماده ناظر به شرکت سهامی خاص است که حداقل شركاء باید ۳ نفر باشد که در این مورد هم با شرکتهای دیگر تفاوت دارد.

ماده 4: دو نوع شرکت سهامی داریم:

1-سهامی عام:

که درب آن به روی همه باز است، یعنی قسمتی از سرمایه این شرکتها به مردم عرضه میشود و هر کس که مایل باشد آن سهام را خریداری می کند. پس هم مؤسسین سرمایه را تأمین می کنند و قسمتی هم توسط عموم مردم تأمین می شود که مقدار آن مشخص است.

2- سهامی خاص:

که همه سرمایه توسط مؤسسین تأمین می گردد و به مردم مراجعه نمی شود، بنابراین تفکیک این دو شرکت، باید در کلیه اوراق صورتحسابها، فاکتورها و …. عبارت سهامی خاص یا عام ذکر شود.

ماده 5: راجع به حداقل سرمایه است : در شرکتهای تضامنی، نسبی، مسئولیت محدود می تواند با اندک سرمایه تشکیل گردد. ولی در شرکتهای سهامی عام حداقل 5.000.000 ریال است و در شرکتهای سهامی خاص حداقل 1.000.000 ریال است. اگر از مقدار حداقل کمتر گردد باید ظرف یک سال آنرا به حداقل برسانند. و درغیر اینصورت می توانند تقاضای انحلال آنرا بخواهند.

ماده 1: از ماده 1 تا ماده ۱۸ اختصاص به تشکیل شرکت سهامی عام و تشریفات راجع به آنها است. برای

تشکیل شرکت سهامی حداقل سرمایه ۵۰۰۰۰۰۰ ریال است که دادن تمامی سرمایه در ابتدای تشکیل شرکت ضروری نیست . آن مقدار پرداخت شده باید حداقل ۲۰٪ توسط مؤسسین تأمین شود و و ۳۵٪ از این ۲۰٪ را در ابتدا باید پرداخت به حساب شرکت کنند. شرکت بعداً بوجود می آید. پولها به حساب شرکت در

شرف تأسیس واریز می گردد که قانون این اجازه را داده است. باید این مدارک به مرجع ثبت شرکتها داده شود: ۱) اظهارنامه، ۲) طرح اساسنامه، ۳) طرح اعلامیه پذیره نویسی.

ممکن است آورده آنها غیرنقدی باشد باید مدارک در این زمینه را به بانک بدهند و گواهی بانک در این زمینه ضمیمه اظهار نامه و ضمایر آن را به مرجع ثبت شرکت بدهند.

ماده ۷: یکی از مدارکی که مؤسسین باید به مرجع ثبت شرکتها بدهند اظهارنامه است که باید مواردی مشخص گردد. این اظهارنامه کاغذهای چاپی است که توسط اداره ثبت شرکت ها تهیه شده است. در این ماده آمده است که باید موارد زیر ذکر گردد:

نام شرکت: شخصیت حقوقی مستقل از سهامداران دارد که باید نام داشته باشد.

2-هویت کامل و اقامتگاه مؤسسین : باید افرادی معروف و شناخته شده تا مؤسسین را بشناسند وسرمایه گذاری کنند.

3-موضوع شرکت : این شرکت سهامی عام برای چه کاری تاسیس میشود.

4-مقدار سرمایه شرکت : با چه میزان سرمایه مقرر است که تشکیل شود، آیا نقد است یا غیر نقد

5-تعداد سهام با نام وبی نام : این سهام به سه نوع قابل نامگذاری است:

الف: سهام با نام.

ب: سهام بی نام که دارنده ی آن معلوم نیست.

پ: سهام ممتاز ، که ممکن است برای مؤسسین امتیازاتی در نظر گرفته شود که باید امتیازات و تعداد سهام ممتاز ذکر گردد به همراه کسانی که از از این سهم برخودارند یا خیر.

6- این تعهد میتواند به صورت نقدی یا غیر نقدی بوده که 30% در ابتدای کار لازم است ولی اگر غیر نقدی باشد باید تماماً در اختیار شرکت قرار گیرد و تقویم شود.

7-مرکز اصلی شرکت: باید اقامتگاه شرکت مشخص باشد.

مدت شرکت: برای چه مدت زمانی تشکیل شده است (محدود است یا نامحدود) که معمولاً نامحدود ذکر میکنند.

اینها اطلاعاتی است که باید در اظهارنامه ذکر گردد.

ماده ۸ : هر شرکتی باید اساسنامه داشته باشد. سند مبین عقد شرکت است که باید تکلیف تمام بندها مشخص گردد. ا و ۲ و ۳ در ماده قبل ذكر شد.

4- ممکن است علاوه بر مرکز اصلی شرکت ، شعبی داشته باشد که باید تصویب شود.

5- مقدار نقد و غیر نقد سرمایه دقیقاً مشخص و تفکیک گردد.

6-سهام بی نام و بانام، مبلغ اسمی آنها و… تعییت تعداد و خصوصیات و امتیازات سهام ممتاز.

7-حداقل پرداخت شده چقدر است که از 25% نمیتواند کمتر باشد و بقیه ارزش اسمی سهم باید مشخص گردد که تا چه موقع قابل پرداخت است( از 5 سال نباید بیشتر باشد).

8- خود قانون روند کار را مشخص کرده است.

9-گاهی بر اساس مصلحت این کار صورت میگیرد که خود قانون هم تعیین تکلیف کرده است.

10-در این شرکتها اجازه داده شده اوراق قرضه صادر شود که باید در اساسنامه ذکر شود.

11-افزایش یا کاهش سرمایه.

12-مجامع عمومی چه وقت تشکیل گردد و برای چه امری چگونه دعوت شوند.

13-حد نصاب برای تشکیل مجمع عمومی و چگونگی اداره آنها که قانون خود مشخص کرده است.

14-چگونگی مشورت و اخذ رأی و میزان رأی لازم برای به تصویب رسیدن امری.

15-ارکان اداره شرکت.

16-حدود اختیارات و وظایف مدیران.

17-مدیران حتماً باید از بین سهامداران باشند.

ماده ۹: قانونگذار برای طرح اعلامیه پذیره نویسی سخت گیری هایی به خرج داده است تا موجب ضرر و زیان مردم نشود. علاوه بر اظهارنامه که قانون موارد آن را مشخص کرده است، طرح اعلاميه پذیره نویسی هم بایدهمراه با رعایت نکات خاصی (مندرج در این ماده) باشد.

علت این است که کسانی که در شرکت سرمایه گذاری می کنند باید با دید باز سرمایه گذاری نمایند واطلاعاتی در مورد شرکت داشته باشند.

هویت کامل مؤسسین و شغل و اقامتگاه آنان باید در اعلامیه پذیره نویسی بیان شود تا مردم با توجه به شناخت از آنان اقدام به خرید سهام نمایند.

همچنین برخی اقدامات تولیدی نیاز به موافقت اصولی و اجازه نامه هایی از برخی مراجع و وزارتخانه دارد که باید در اعلامیه پذیره نویسی ذکر شود که موجب ترغیب مردم هم خواهد بود.

اگر موسسین برای خود امتیازاتی قائل شدند باید ذکر شود، همچنین نوع امتیازات و علت آن، هزینه هایی که تا کنون مؤسسین انجام داده اند باید بطور کامل ذکر شود.

با توجه به اینکه در شرکتهای سهامی عام امکان خرید برای همه وجود دارد، برای جلوگیری ازورود افراد با سهام بسیاراندک و افزایش غیر منطقی تعداد از سهامداران و مشکلات تشکیل و کنترل مجمع عمومی، معمولاً نصابی برای خرید سهام تعیین می شود که در صورتی که در هر شرکت حداقلی برای خرید سهام وجود دارد باید در اعلامیه پذیره نویسی ذکر شود.

نام آن «طرح اعلام به پذیره نویسی» است زیرا باید به تأیید مرجع ثبت شرکتها برسد.

ماده ۱۰: مرجع ثبت شرکتها باید اظهارنامه و طرح اعلامیه پذیره نویسی را جهت انطباق با قانون بررسی کند ودر صورت تطبیق با قانون، اجازه انتشار آن را میدهد.

ماده ۱۱: اعلامیه پذیره نویسی باید در جریده ای چاپ شود، بیان نشده است که کدام روزنامه ولی معمولاً باید روزنامه کثیرالانتشار و پرخواننده باشد. برخی اوقات تلویزیون هم اقدام به انتشار اعلامیه پذیره نویسی می کند.

برخی اوقات هم پذیره نویسی در سطح ملی است و در همه بانکهای ملی یا صادرات و … به فروش می رسد. درچنین مواردی ممکن سرمایه جمع آوری شده بیشتر از مبلغ مورد نظر باشد. زیرا یک شبکه رایانه ای نیست که در چنین صورتی اقدام به افزایش سرمایه می کنند.

و علاوه بر انتشار اعلامیه پذیره نویسی می بایست در بانک (که تعهد سهام نزد آن شده ) نیز نصب گردد.

ماده ۱۲: پذیره نویسی باید ظرف مهلت معین صورت گیرد. پذیره نویسی شامل پرداخت نقدی بخشی از ارزش اسمی سهام و تعهد به پرداخت مابقی آن است. پس از پرداخت مبلغ معین فرد رسید دریافت می کند.

ماده ۱۳: پذیره نویسی هم شامل پرداخت مبلغ معینی است که فرد ابتدائا باید بپردازد و تعهد کتبی به پرداخت بقیه ارزش اسمی سهم.

برای این کار فرد ورقه های چاپی موجود در بانک را امضا می کند. این تعهدها باید به شکلی تنظیم شود که بعدها ایجاد مشکل نکند و مواد تعهد به دقت و با صراحت مشخص شده باشد.

ماده 14: این تعهدنامه در دو نسخه تنظیم می شود، یکی برای پذیره نویس و یکی برای بانک.

نسخه ای که در بانک می ماند باید به مؤسسه و شرکت تحویل داده شود که این برگه ها به امضاء و مهر بانک می رسد.

پذیره نویسی نیاز نیست مباشرتاً باشد بلکه به وسیله نمایندگی (وکالت، ولایت، وصایت، قیمومت) نیز ممکن است.

در صورتی که پذیره نویسی توسط نماینده انجام می گیرد، هم باید هویت نماینده مشخص شود و هم مدرک مثبت سمت (وکالت، ولایت، وصایت ، قیمومت) او باید ارائه شود.

ماده ۱۵: این حرف حرف کاملاً درستی نیست ولی علت این مسأله این است که اگر بعداً سهامداران درجلسات شرکت نکردند، پیشاپیش تعهد کنند که تصمیمات مجمع عمومی را می پذیرند.

ماده 11: پس ازانقضای مهلت معین یا در صورتیکه در مهلت معین پذیره نویسی به طور کامل انجام نشود، ومهلت پذیره نویسی تمدید شود، پس از انقضای مهلت تمدید شده شرکت باید موارد زیر را بررسی کند:

الف : تمام سرمایه شرکت صحيحاً تعهد شده باشد.

ب : حداقل ۳۰٪ آن نقداً دریافت شده باشد.

پ : سپس باید اسامی سهامداران و تعداد سهام آنها مشخص شود و جهت تشکیل مجمع عمومی مؤسس دعوت شوند.

ماده ۱۷: مجمع عمومی مؤسس متشکل از مؤسسین و پذیره نویسان می باشند. در این مجمع پذیره نویسی تمامی سهام و تأدیه ۳۰٪ سرمایه به صورت نقد را احراز می کند.

وظایف مجمع عمومی موسس:

  • بررسی اینکه آیا تمامی سهام به فروش رفته
  • آیا مبلغ لازم به صورت نقدی تادیه شده است.
  • بررسی مواد اساسنامه و تصویب آن
  • انتخاب هیئت مدیره که حداقل متشکل از 5 نفر است و الزاماً هیئت مدیره باید از میان سهامداران انتخواب شوند.
  • انتخاب بازرس یا بازرسان (بازرس میتواند یک یا بیشتر از یک نفر باشند).

این مدیران و بازرسان باید کتبا قبول سمت کنند و این قبولی کتباً متضمن این معناست که به وظایف ومسئولیت های خود آگاهند.

  • انتخاب روزنامه ای که اطلاعیه شرکتها را در آن چاپ میکنند.

پس از انجام این امور شرکت سهامی عام، تشکیل می شود. هرچند که عملیات ثبت شرکت بعداً صورت می گیرد.

رفتن به مرجع ثبت شرکتها و ارائه اظهارنامه و طرح اعلامیه پذیره نویسی ثبت شرکت نیست، بلکه مقدمات ثبت است. تا زمان تشکیل مجمع عمومی عادی اطلاعیه ها در روزنامه چاپ می شود.

الف) آن روزنامه ای که مجمع عمومی موسس تعیین می کند.

ب) روزنامه ای که وزارت فرهنگ و ارشاد مشخص می نماید.

ماده ۱۸: اساسنامه پس از تصویب در مجمع عمومی به امضاء هیئت رئیسه می رسد، نیازی نیست که همه سهامداران اساسنامه را امضاء کنند زیرا تعداد آنها معمولا بسیار زیاد است. همچنین صورتجلسه مجمع عمومی مؤسس که به امضاء هیئت مدیره رسیده است و اعلامیه قبولی مدیران و بازرسان جهت ثبت شرکت به مرجع ثبت شرکتها ارائه می شود.

سوال: چه کسی این مدارک را ارائه می کند؟

جواب : از برخی مواد از جمله ماده ۱۹ چنین بر می آید که موسسین باید این عمل را انجام دهند که توجیه حقوقی ندارد، زیرا شرکت رئیس دارد.

ماده ۱۹: در صورتی که تا 6 ماه از ارائه اظهارنامه مدارک مورد نظر در ماده قبل به مرجع ثبت شرکتها ارائه نشود به درخواست از هر یک مؤسسین یا پذیره نویسان، مرجع ثبت شرکتها گواهی عدم ثبت را صادر می کند وپذیره نویسان می توانند جهت دریافت وجوه و تعهدنامه خود به بانکی که تعهد سهام نزد آنها صادر شده مراجعه کنند.

خسارات احتمالی بر عهده مؤسسین میباشد. همچنین هزینه های تأسیس شرکت.

ماده ۲۰: جهت تأسیس و ثبت شرکت سهامی خاص مراحل زیر باید طی شود.

1- اظهارنامه ای جهت تأسیس شرکت به مرجع ثبت شرکتها ارائه میشود.

2- اساسنامه ای که به امضای همه سهامداران رسیده است ارائه می شود.

3- اظهارنامه ای مبنی بر این که تمامی سهام تعهد شده است و حداقل 30% آن را نقداً ارائه کرده اند(همراه گواهی بانک) تهیه میشود و همه سهامداران آن را امضاء میکنند.

همچنین سرمایه غیر نقدی و تأدیه کل آن ، سهام ممتاز در اظهارنامه منعکس می شود.

4- صورتجلسه جهت انتخاب مدیران و بازرسان که به امضای همه سهامداران رسیده است.

5- اعلامیه قبول سمت مدیران و بازرسان.

6- ذکر نام روزنامه کثیرالانتشار مورد نظر جهت درج آگهی راجع به شرکت تا زمان تشکیل مجمع عمومی.

سایر مسائل مربوط به شرکت سهامی عام در مورد شرکت سهامی خاص لازم الرعایه نیست.

ماده ۲۱: شرکتهای سهامی خاص حق ارائه سهام در بانک، تبلیغ جهت فروش سهام، ارائه سهام در بورس و…را ندارند. مگر اینکه شرکت را به صورت سهامی عام در آورند و از قوانین تبعیت کنند.

ماده ۲۲: سهامداران نمی توانند وجوه پرداختی خود به بانک را دریافت کنند (در مورد شرکتهای در شرف تأسيس) مگر به موجب ماده ۱۹. (صدور گواهی عدم ثبت از مرجع ثبت شرکتها)

ماده ۲۳: مؤسسین شرکت نسبت به تمامی اعمال و اقدامات که جهت تأسیس شرکت انجام میدهند مسئولیت تضامنی دارند. (شرکتهای سهامی و خاص))

ماده ۲۶: تنها شرکتی که سرمایه آن به سهام تقسیم میشود شرکت سهامی است و علت هم این است که نقل و انتقال آورده شریک به راحتی امکان پذیر باشد وقتی می توان افراد را راضی کرد در پروژه های بزرگ مشارکت کنند که منفعت شریک رعایت شود و شریک بتواند هر زمان که مایل باشد به آن آورده دسترسی

داشته باشد.

از نظر مسئولیت شریک تفاوتی بین شرکت سهامی و شرکت با مسئولیت محدود نیست و سابقه شرکتهای با مسئولیت محدود بیشتراست.

بنابراین امتیاز شرکتهای سهامی بر شرکتهای با مسئولیت محدود امکان انتقال آورده شریک به دیگری است این سهم تعیین کننده موارد زیر است:

  • مسئولیت صاحب سهم: مسئولیت صاحب سهم محدود به کل مبلغ اسمی سهم است، البته مبلغ اسمی لازم نیست تماماً هنگام تشکیل شرکت پرداخت شود ولی سهامداران پرداخت کننده متعهد می شود هر زمان شرکت بقیه مبلغ اسمی را مطالبه کرد بپردازد.
  • مشارکت صاحب سهم: هم وابسته به تعداد سهامی است که خریداری نموده است.
  • نفع صاحب سهم: سهام معرف و مشخص نفعی است که فرد در شرکت دارد، مثلاً اگر شرکت 1000 سهم دارد و او 100 سهم دارد 10/1 سود متعلق به اوست.